ERMENİ BAŞPAPAZIN İSLAMİYETE GEÇİŞİ SIR OLARAK SAKLANDI!

-Osmanlı Arşivinde araştırmacılara açılan milyonlarca belge içinde Kozan Ermeni kilisesi Başpapazının 1889 yılında İslamiyete Geçtiği ve “Mehmet” adını aldığı hakkında ayrıntılı dosya ortaya çıktı.
-Ermeni Kilise çevreleri , Başpapazın İslamiyete geçmesini bir sır olarak sakladılar.
Geçtiğimiz 2008 yılı Temmuz ayı içinde Başbakanlığın izniyle sürdürdüğüm Osmanlı Arşiv araştırmaları esnasında Kozan’daki Ermeni kilise Başpapazının 1889 İslamiyete geçmesi hakkında ilginç bir dosyaya ulaştım. Belgenin aslını 11. Yüzyıldan 1920’ye kadar Sis8Kozan şehrinde görevini sürdüren Kilise Arşivi görsel belgelerini toplu halde “www.cezmiyurtsever.com” internet sitesinden de yayınlayarak bilim dünyasına sunuyorum. Bahsi geçen belgede yazılanları heyecanla okudum. Türk-Ermeni Tarihi ilişkilerinin yeniden yazılmasını sağlayacak kadar önemli olan olay aradan uzun bir süre geçmesine rağmen Ermeni dini çevreler tarafından sır olarak saklandı. Kozan’da Türklerin dostluğundan etkilenerek İslamiyete geçen Mehmet adını alan Ermeni Başpapazı ile ilgili DH.MKT, D-1535, G-61 numaralı dosyada yer alan belgenin çözümlenmiş hali aşağıdadır.
“Sadrazamlık makamına!
Sis manastırı ser-episkoposu (Başpapazı) iken ve kendisine yeniden 500 kuruş maaş verilmesiyle beraber Dersaadete (İstanbul’a) evini taşıma arzusunda bulunduğu halde gelmesi dahi yeniden padişah iradesi yazılması gereken Mehmet Efendi’nin ailesiyle buraya gelmek üzere harcırah verilmesi dilekçesi vermiş ve kendisine 2 bin kuruş harcırah verilmesi o zaman Sadrazamlığın isteğine cevap verilmesi ve Adana valiliğine bildirilmesi uygun bulunmuştur.
Adliye Nazırı, 5 Temmuz sene 305(miladi-1889)
Belgede adı geçen sis(Kozan) Ermeni manastırında başpapaz olarak görev yaparken İslamiyete geçen kişinin yeni isminin “Mehmet” olduğu bilgisi yer alıyor. Ama Hristiyan iken aldığı isme yer verilmiyor. Çukurova tarihinde önemli bir olayı açıklayan bu belgenin ışığında konunun Ermeni kaynaklarından da araştırmasını yaptım. 1105 yılında Kilikya Katogigosu (başpapazlığı) göreviyle çalışan kilise liderleri 1293 yılına kadar bölgedeki Ermenilerin dini lideri olarak çalıştılar. Ama aynı tarihten kısa süre sonra 1375 yılında Sis (Kozan) şehrinin Türkmenlerin eline geçmesi ile birlikte Ermeni manastırı dini hizmetlerine devam etti. Osmanlı Fırka-i Islahiye ordusunun Sis’e gelmesinden sonra da önem kazandı. Konya’dan Malatya ve Urfaya kadar güney Anadolu vilayetlerinin dini merkezi özelliğini korudu. Sis manastırında görev yapan Ermeni Başpapazları listesinde 1871 ve sonrasında Mıgırdıç’ın adı geçmektedir. Ancak Mıgırdıç’ın görev süresi içinde “boşluk” (vacant) dönemi vardır. Muhtemeldir ki, Ermeni kilise çevreleri Mıgırdıç adındaki Başpapaz’ın İslamiyete geçmesi olayını tarihin gündeminden bir sır olarak sakladılar.
ARAŞTIRMACI-YAZAR-TARİHÇİ:CEZMİ YURTSVEER