Demiryolları denince akla ilk gelen şey ulaşımdır. Ulaşım genel olarak insan ve eşyanın bir yerden bir yere hareket etmesini sağlayan vasıtadır. Ulaşım insanların hayatında çok önemli bir yere sahip olup, olmazsa olmazlardan biridir. İnsan hayatında bu kadar gerekli olan vasıtalardan biri de demiryollarıdır. Bu noktada biz demiryollarının tarihçesinden ziyade konuyu sınırlandırarak belli bir dönemi ele aldık. Bu dönem bir demiryolu dönemi olarak da adlandırılan Sultan II. Abdülhamit dönemidir.
Demiryolları konusunda bir dönem olarak adlandırılmasına rağmen bu konuda yapılan çalışmalar çok az olmuştur. Bu çalışmalar genellikle doktora ve yüksek lisans düzeyinde kalmıştır. Halbuki ekonomik, sosyal ve kültürel alanda önemli bir konuma sahip olduğu gibi aynı zamanda bu konu ile ilgili olarak Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde çok sayıda kıymetli belgelerin bulunması biz tarihçileri düşündürmektedir. Bu gerçekleri göz önünde bulundurarak ciddi çalışmaların yapılması gerekmektedir. Biz bu noktada sadece önceden hazırlanmış eserlerden istifade ederek kısa bir değerlendirme yaptık.
Ele aldığımız konuda takip ettiğimiz metot ise, öncelikle konuyu iki kısma ayırıp, ilk kısımda konuya bir giriş mahiyetinde olarak Sultan II. Abdülhamit’ten önceki Osmanlı demiryolları hakkında bilgiler verdik. İkinci kısımda ise esas konumuzu ele alıp bu dönemde yapılan demiryolları çalışmalarını öncelikle de Bağdat ve Hicaz demiryolları konusunda ayrıntılı bilgiler verdik. En son olarak sonuç kısmında bir değerlendirme yaptık.
Bu konuda yararlandığımız kaynaklar ise bu konu ile ilgili kitap ve makalelerdir.
1. Sultan II. Abdülhamit’ten Önce Osmanlı Demiryolları
Dünyada demiryolunun bir ulaşım aracı olarak ortaya çıkması ilk defa İngiltere’de gerçekleşmiştir. Başlangıçta ortaya çıkan demiryolları bizim bildiğimiz tarzda değildir. O zamanlar ocaktan çıkarılan madenler tahtadan raylar üzerinde taşınmaktaydı. Zamanla tahtadan raylar yerine demirden raylar almıştır.
Sanayi inkılâbı, demiryolunun öneminin artmasına ve gelişmesine vesile olmuştur. XVIII. yy’ın sonları ile XIX.yy’ın başlarında buhar gücü ile çalışan lokomotifler yapılmaya çalışılmıştır. Bir takım sorunlar giderildikten sonra bu günkü manada demiryolu, ilk defa İngiliz mühendis George Stephenson tarafından yapılmıştır. Buna bağlı olarak 1830’da Liverpool-Manchester arasında tren seferleri başlamıştır.
İngiltere’deki bu gelişmeler kısa sürede diğer Avrupa ülkelerine de yayılmıştır. Tabiki bu dönem içerisinde Osmanlı devleti de nasibini almıştır. Osmanlı devletinde demiryolu çalışmalarında teşebbüse geçen devlet İngiltere olmuştur. Çünkü Hindistan gibi zengin sömürgesine kısa sürede ve güven içinde gitmek istiyordu. İşte bu maksatla İngiliz Albayı Chesney 1830’da bir proje hazırlamıştır. Bu projeye göre İskenderun ile Bilecik arasında bir demiryolu hattı yapılması düşünülmüştür. Fakat bu sadece bir düşünce olarak kalmıştır.
Osmanlı devletinde ilk teşebbüs İngilizler tarafından yapılmasına rağmen Osmanlılar da demiryolunun bilincinde idiler. Batılılaşma çabaları içinde olan Osmanlı devletinin Avrupa’da ortaya çıkan her yeniliği ülkesine getirmesi ve buna bağlı olarak da demiryolunun Osmanlıya gelmesi kaçınılmazdı. Osmanlı devletinin demiryolu ile ilgilenmesi sadece batılaşma çabası değil aynı zamanda mesafelerin çok kısa bir sürede aşılması Osmanlıyı çeken en cazip noktaydı.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder